Değerli okuyucular; bu yazımda, çocukları yeni teşhis almış ailelere, bazı önerilerde bulunmaya çalışacağım.

 Öncelikle tanı şokunu bir an önce atlatmış olmanızı diliyorum. Sonuçta o sizin çocuğunuz, otizmli de olsa o artık hayatınızın bir parçası. Bundan sonra önemli olan; ona nasıl eğitim aldıracağınızı öğrenmek, ona nasıl davranmanız gerektiğini öğrenmek, onun gelişimini nasıl destekleyebileceğinizi öğrenmek…

 Bunu; otizmle ilgili yazılmış olan kitapları okuyarak yapabilirsiniz, otizmle ilgili ülke genelinde yapılan konferanslara katılarak yapabilirsiniz. Çocuğunuza eğitim aldırdığınız merkezlerden talep edebilirsiniz.

 Peki nereden başlamalısınız, neler yapmalısınız…

 Bunun için otizmdeki temel sorunlu alanlara bakalım. Sosyal etkileşimde yetersizlik, iletişimde gecikme(gerilik), sınırlı ilgi alanı-takıntılı davranışlar.

 Otizmden etkilenmemiş bir çocuk 2 yaşında bile son derece çevresiyle ilgili, konuşmada çok iyi seviyede, ilgi alanı da oldukça geniştir. Aile ortamı içersinde gelişimini sürdürebilir. Ek bir eğitime ihtiyaç duymaz.

 Otizmden etkilenmiş bir çocuğa ise, pek çok gelişim alanı etkilendiği için, sınırlı ya da yetersizlik gösterdikleri alanlarda, uygun davranışlar kazandırabilmek amacıyla bazı özel yöntem ve stratejilerin kullanılarak bir takım becerilerin daha küçük yaştan itibaren öğretilmesi gerekir.

 Dünyada farklı eğitim metotları geliştirilmiş olsa da bilimsel olarak bu eğitim erken yoğun davranışsal eğitim programları olarak geçer.

 Ülkemizde son yıllarda aba yöntemi olarak pazarlanan! şey aslında APPLIED BEHAVIOURAL ANALYSİS’in İngilizce kısaltılışı (ABA); Türkiye’de ise UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİ (UDA) olarak geçer. Biz özel eğitim mezunlarının lisans eğitimimizde yoğun olarak aldığımız davranış değiştirme derslerinin içeriğidir.

 Yani aslında ABA-UDA tek başına bir yöntem değildir. UDA; çok kısa özetlemek gerekirse, arzu edilen öğrenmelerin sağlanması için çevredeki olayların sistemli bir biçimde düzenlenmesidir. Uygulamalı davranış analizi içerisinde yüzlerce özel öğretim tekniği yer alır.

 Detaylar için bu linke bakabilirsiniz.

http://uda.anadolu.edu.tr/

Son yılarda bu konuda bir yüksek lisans programının açılması oldukça sevindiricidir.

 İşte erken yoğun davranışsal eğitim programları(EYDE) da uygulamalı davranış analizi ilkeleri esas alınarak geliştirilmiştir. Otizmli bireylerin topluma kazandırılmasında, otizmin özelliklerinin zayıflatılmasında bilinen en etkili programdır.

 Siz ailelere düşen en büyük görev, bu programların etkili bir şekilde uygulandığı eğitim kurumlarını bulmak ve çocuğunuza bu eğitimleri aldırmaktır.

 Bu eğitimi ev ortamında da aldırabilirsiniz ancak bunun için bu programı çok iyi bilen iki öğretmenin yoğun bir program dahilinde evinize gelmesi ve evinizin bir odasını materyaller alarak donatmanız gerekmektedir.

 Bu anlamda üzücü olan ise Türkiye’de, devletin sadece özel eğitim rehabilitasyon merkezlerinin ayda 8 saatlik bir eğitim ücretini ödemesidir.

 Otizm teşhisi almış bir çocuğun erken davranışsal müdahale programından ayda ortalama 60 seans alması gerekmektedir. Aradaki fark, aileler için oldukça büyük bir maddi yüktür.

 Ayrıca bir çok rehabilitasyon merkezi bu programı uygulayabilecek kapasitede değildir.

 Bu programların uygulandığı yerlerin başında İstanbul’da tohum otizm vakfı(link), İzmir’de Anadolu otizm vakfı(link) gibi kurumlar gelmektedir.

 Ayrıca Ankara’da kurulmuş olan Otizm vakfı(link)nda da bu programı yaklaşık 3 ay önce başlattık(kar amacı gütmeksizin maliyet fiyatına). Yine büyük şehirlerimizde bazı önemli merkezlerde de güzel çalışmalar yapılmaktadır.

 Otizmde altın çağ 2-7 yaş arasıdır. O yaşlarda erken yoğun davranışsal eğitim programlarına en az 2 yıl süreyle devam eden otizmli çocukların yaklaşık yarısı ileriki yıllarda normal eğitim ortamlarına devam edebilmekte ve toplumsal yaşama katılabilmektedir. Diğer çocuklar da kayda değer ilerlemeler göstermektedir.

 Bu nedenle bu eğitime çok önem vermelisiniz. Çocuğunuzun, günün yarısını özel eğitimde yarısını da kreşte(gölge abla ile)geçirmesini sağlamalısınız.

 Tabi burada 4 faktörden bahsetmeliyim:

Otizmden etkilenme derecesi

Zeka seviyesi

Nitelikli ve yoğun bir eğitim programı

Aile katılımı

 Çocuğunuzun ne kadar ilerleyeceği bu 4 faktöre bağlıdır.

 

7 yaşa kadar tüm imkanlarınızı alternatif tedavilere harcayıp sonra eğitimcilerin kapısını çaldığınızda artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır. Her yaş için yapılacak şeyler vardır ancak altın çağda çok daha büyük ilerlemeler elde edebilirsiniz.

 Eğer bulunduğunuz şehirde bu eğitimi aldıramıyorsanız, imkan varsa-3-4 yıl için de olsa- taşınmayı bile göze almalısınız.

 Eğer rehabilitasyon merkezine göndererek (ayda 8 saat) gerekeni yaptığınızı düşünüyorsanız kesinlikle yanılıyorsunuz. Tabi ki hiç imkan yoksa oraya da devam etsin ancak bunun en yetersiz seçenek olduğunu unutmayın. Bu anlamda hep söylediğim sivil toplum örgütlerini(otizm derneklerini vb.) destekleyerek otizmli çocuğunuzun haklarını savunmak(devlete halihazırdaki eğitimlerin yetersizliğini anlatmak vb.) diğer en büyük göreviniz olmalıdır.

 Dilerim bütün otizmli çocukların ayda 60 saat EYDE programlarına katılabildiği günler yakındır.

 Berat ÇELİK

 Saygılarımla.