Merhaba değerli okuyucular. Bu yazımda; son yıllarda otizmli çocuklarda, özellikle aileleri tarafından uygulanan ilişki temelli yöntemler üzerinde duracağım. Bu yöntemlerde çocukla serbest oyun

ortamlarında sosyal etkileşimlerde bulunmak esastır. Böylece çocuğun sosyal etkileşimlerde bulunma becerilerini geliştirmek ve bu becerilerden keyif almasını sağlamak hedeflenir. Etkileşimler sırasında çocuğun liderliği izlenir ve çocuğun her yaptığının derin bir anlamı olduğu kabul edilir. Dolayısıyla, çocuğun yaptıkları engellenmez ya da kesintiye uğratılmaz; tam tersine, çocuğun yaptıklarına benzer şeyler yaparak çocukla etkileşimde bulunmaya çalışılır.

Bu yöntemler içinde en popüler olanlar:

1- DIR/Floortime Modeli

2-RDI Modeli

3-Son-Rise Programı

1-) DIR/Floortime Modeli:

DIR/Floortime modeli, temel gelişim yapıtaşları olan ilişki kurma, düşünme ve iletişim kurma alanlarında çocukların duyguları ve hissettikleri üzerinden çalışarak olumlu etkiler yaratabilmeyi amaçlamış bir tedavi şeklidir.

DIR/Floortime sosyal ve duygusal becerileri geliştiren az yapılandırılmış ortamda çocukla oyun oynama yöntemidir.  Bu yöntem yaygın gelişimsel bozukluk yelpazesindeki çocukların iletişim becerilerini ve duygu ifadelerini daha az yapılandırılmış bir oyun ortamında geliştirmesini sağlamayı hedeflemektedir.

DIR/Floortime modeli iletişim bozukluğu olan çocuklarda özellikle duyguyu anlama ve ifade edebilme üzerine durmaktadır. Günlük sosyal durumları çocuğun bakış açısından canlandırmaya ve uygun olan sonuçları çıkarmasına ve yeni yapıları öğrenebilmesine yardımcı olur.

DIR/Floortime modeli çocuğa oyunu anlaması, oyundan ve sizinle geçirdiği zamandan zevk alabilmesi için imkan yaratır.
Her çocuğun ihtiyacına göre değişik ve çeşitli elementler söz konusu olabilir. DIR/Floortime modeli her çocuğun kendisine has özelliklerini anlaya bilmeye yardımcı bir tedavi programıdır. 

Bu terapi yöntemi iletişim kurmak üzerine yapılandırılmıştır.Öğretmek amaçlı değildir.

DIR gelişimsel modelinin üç önemli başlığı var;
1-Gelişimsel parça:

Gelişimsel parça 6 alt ana başlık altında toplanır;
-Regülasyon ve dünyayı merak etme
-Anlamak ve anlatmak
-İsteklilik ve çift yönlü iletişim
-Sosyal problem çözme, ruhsal regülasyon, kendini hissetme/anlama
-Semboller oluşturma, kelime ve düşünceleri kullanmak
-Emosyonel düşünme,mantık ve gerçeği anlamak
-Çok yönlü düşünme

2-Kişisel Farklılıklar:
Özelliği her çocuğun kişisel özelliklerine bakılmasıdır.Kişisel özellikler çocukların nasıl etkileşime girdiklerini görmek açısından önemlidir(duysal girdiler,işlemler,postüral kontrol,seslere cevap vermeleri,konuşmalara nasıl cevap verdiği,vücut dilini nasıl kullandığı,görselini nasıl kullandığı,praksisi).

3-Etkileşim
*Ses tonu
*Konuşma hızı
*Pozisyonumuz
*Hareketlerin hızı çok önemlidir.
Etkileşime girmek için karşımızdakinin ritmine girebilmemiz gerekmektedir.Karşımızdaki bireyin anlayabileceği ses tonu,mimik, … kullanmalıyız ve karşımızdakini ilgisini çekebilecek aktiviteler yapmamız gerekmektedir.

Floortime; ailelerin çocuklarını tüm alanlarda, mevcut kapasiteleri dahilinde, geliştirmek için en az 20 dakika yerde etkileşime girmelerini öngören, ayrıca uzmanların da hedeflerini gerçekleştirmek (yerde etkileşime geçerek) için kullandığı yöntemler bütünüdür.

2-RDI Modeli:

Floortime’dan farklı olarak RDI’da dinamik zekayı geliştiren etkinliklerin de yer aldığı öne sürülmektedir. Ancak, bu etkinliklerin nasıl yapıldığı kaynaklardan tam olarak anlaşılamamaktadır.

RDI Model otizm, Yaygın Gelişimsel Bozukluk, Asperger sendromlu, dikkat dağınıklığı ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklara yardımcı olan iletişim temelli bir terapi yöntemidir.Steven E.Gustein ve Rachelle K. Sheely tarafından 20 yıldan fazla süren klinik ve akademik çalışmalar sonucu geliştirilmiş bir yöntemdir.

Bu yöntemde iletişimi/ilişkiyi (kişiler arası) arttırmak için yapılan kapsamlı çalışmada arkadaşlık ilişkileri baz alınmıştır.Bunun için arkadaş bulmakta ve bu arkadaşlığı sürdürmekte başarılı olan insanları analiz etmişler.Ve bu becerileri bir süzgeçten geçirip, 10 beceri halinde düzenlemişler.

Ve bu on beceriyi şöyle sıralamışlar:
-Zevk
-Referans alma
-Karşılıklılık
-Düzeltmek
-Co-Creation-Ortak yaratıcılık
-We-go(aynı olayları birlikte yaşamak,yaşadıklarına şahit olma)
-Sosyal Hatıralar
-Sürdürme
-Anlaşma
-Kabul

Bu beceriler basamak basamak aktiviteler ile uygulanıp çocukla iletişimi geliştirmeye çalışılır.

3-Son-Rise Programı:

Son-Rise programı genellikle anne-balar tarafından evde yürütülür ve çocuğun liderliğini izleyip onun favori davranışlarını tekrarlayarak çocukla ilişki geliştirmeyi hedefler. Çocukla ilişki kurulduktan sonra yetişkin tarafından iletişim becerisi geliştirme amaçlı bazı etkinlikler de yerine getirilir.

“ Son –Rise” ev temelli otizm terapi programı, kendisi de otistik teşhisi konulmuş olan Raun K. KAUFMAN nın anne ve babası tarafından, 1974 yılında bulunup standardize edilmiş bir programdır.Raun K. KAUFMAN nın annesi ve babası, Raun oyuncaklarla oynarken, onun yaptığı şeyleri yapmanın onun ilgisini çektiğini fark etmişler.Bunun üzerine çocuklarının davranışlarını kendilerine rehber alarak bu programı geliştirmişler.

Kendi çocuklarından öğrendiklerini, bir düzen/sisteme yerleştirip, kendi çocukları gibi otizm teşhisli çocuklara ve ailelere yardım etmeye başlamışlar.Bu programla birçok çocuğa ve ailelerine yardımcı olmuşlar.

Şu anda Amerika da “The Option Institue” adında bir enstitü ile birlikte “Autism Treatment Center Of Amerika” adlı bir merkezde faaliyetlerine devam etmektedirler.

Bu Program:
-Ailelere kendi çocuklarının terapi programlarını yönetme imkanı sağlar
-Her çocuğun, kendi dünyasını anlamak ve dünyası ile ilişki kurmak için bir düzen içinde katılmasını sağlar
-Basamak basamak çalışan kolay,sosyal bir program
-İletişimi maksimum elde etmek için ev ortamı temelli bir eğitim yöntemidir
-Sevgi ve özsaygı ile öğrenmesi için, her çocuğun kendi motivasyonunu cazip kılar.

Otizmdeki en temel yetersizlik alanlarından biri sosyal etkileşim olduğu için, ilişki-temelli yöntemler uygulamacılara ve ailelere çekici gelebilmektedir. Ancak, bu uygulamaların etkilerini gösteren çalışmalar vaka örneklerinin ya da betimsel çalışmaların ötesine geçmemektedir. Dolayısıyla, etkileri deneysel araştırmalarla gösterilmedikçe, bu yöntemleri bilimsel dayanaklı kabul etmek olanaksızdır.

Ancak ben özellikle ailelerin evde çocuklarıyla bu progamları uygulamaları taraftarıyım.

İnternetten bu programlar hakkında örnek olabilecek videolar araştırdım. Aşağıda bu videoları izleyebilirsiniz

Çocuk - otistik çocuklarda dırfloortime modeli-1 | izlesene.com

Çocuk - otistik çocuklarda dırfloortime modeli-2 | izlesene.com

Çocuk - otistik çocuklarda rdı modeli-1 | izlesene.com

Çocuk - otistik çocuklarda son-rise programı | izlesene.com

Saygılarımla

Berat ÇELİK

06.03.2010

Yararlandığım kaynaklar:

http://www.tohumotizm.org

http://ninosgelisim.com/

http://www.tavsiyeediyorum.com/

ve Fzt.Aymen BALIKÇI